Fimm mínútur til að ná athygli nemenda

Vinna með eigin lausnaleiðir

Í Hvaleyrarskóla hefur stærðfræðikennarinn Arnar Sigurjónsson hrundið af stað verkefninu Hugsandi skólastofa, sem hlaut styrk úr Menntasjóði Hafnarfjarðar. Hugmyndin er einföld en krefjandi í framkvæmd: að fá nemendur strax til að hugsa, ræða saman og prófa sig áfram — áður en þau eru mötuð á of miklum upplýsingum. Arnar gengur út frá því að kennari hafi ekki langan tíma til að ná nemendum með sér. Í raun tali hann um að athyglisspan nemenda sé gjarnan aðeins um fimm mínútur. Þess vegna þurfi kennarinn að byrja skýrt og einfalt. Flókin stærðfræðidæmi þurfi oft að brjóta niður í allra einföldustu einingar. Nemendur þurfi fyrst aðeins grunnupplýsingar til að geta hafist handa. Síðan taki við ferli þar sem þau prófa, ræða, sjá mynstur og byggja smám saman ofan á skilninginn.

Markmiðið sé ekki að kennarinn útskýri allt frá upphafi, heldur að koma hugsuninni af stað. „Það má ekki mata þau of mikið,“ segir Arnar um nálgunina. Nemendur þurfi að fá nægilega skýra uppbyggingu til að vita hvað þau eigi að gera, en ekki svo miklar útskýringar að verkefnið verði leyst fyrir þau áður en þau byrja. Í kennslustofunni eru símar ekki hluti af verkefnavinnunni, enda ríkir farsímabann í skólanum. Það þýðir þó ekki að nemendur vinni án hjálpartækja. Reiknivélar eru leyfðar þegar þær eiga við. Munurinn felst í því að tæknin á ekki að taka yfir hugsunina. Hún á að styðja við vinnuna þegar nemendur eru komnir af stað með eigin lausnaleiðir.

Aðferð sem hefur þróast í mörg ár

Hugsandi skólastofa er ekki tilraun sem verður til úr engu í einni kennslustund. Aðferðin hefur, að sögn Arnars, verið þróuð víða á undanförnum árum og byggir á þeirri hugmynd að nemendur læri betur þegar þau eru virk, tala saman og vinna sýnilega með hugmyndir sínar. Í stað þess að sitja hvert við sitt borð og vinna í hljóði eru nemendur settir í litla hópa. Þau standa við lóðrétta útstrokanlega fleti (t.d. tússtöflur), ræða saman og skrifa lausnir sínar þannig að hugsunin verði sýnileg, bæði fyrir þau sjálf, kennarann og aðra hópa.

Arnar segir að þessi sýnilega vinna breyti miklu. Þegar nemendur sitji við borð geti verið erfitt að sjá hvað sé að gerast í kollinum á þeim. Við tússtöflurnar verði hugmyndirnar hins vegar sýnilegar. Þá geti kennarinn gengið á milli, spurt, ýtt við og gripið inn í án þess að taka verkefnið af nemendum.

Meiri virkni í stofunni

Einn helsti ávinningurinn, að mati Arnars, er aukin virkni. Í hefðbundinni kennslustofu geti kennari staðið fyrir framan hópinn og verið í þeirri stöðu að aðeins hluti nemenda sé raunverulega að vinna. Sum sitji með, önnur detti út, og kennarinn þurfi stöðugt að reyna að draga þau inn aftur. Í Hugsandi skólastofu sé þetta öðruvísi. Þar sé meiri hluti hópsins virkur stærri hluta tímans. Það þýði ekki að allir séu alltaf fullkomlega með. Arnar leggur ekki þannig mat á aðferðina. En hann segir að munurinn felist í því að fleiri nemendur séu að gera eitthvað, ræða eitthvað og reyna eitthvað. Það eitt og sér breyti kennslustundinni.

Samvinna sem þarf að æfa

Að vinna í hópum er þó ekki sama og að setja nemendur einfaldlega saman og vona það besta. Arnar leggur áherslu á að samvinna sé færni sem þurfi að þjálfa. Nemendur þurfi að læra að hlusta, leggja til hugmyndir, bregðast við hugmyndum annarra og taka þátt í sameiginlegri lausnaleit. Það gerist ekki allt í fyrstu kennslustundinni, heldur byggist upp jafnt og þétt. Smám saman verði hugtökin og vinnubrögðin hluti af menningu skólastofunnar. Nemendur venjist því að byrja á því að hugsa sjálf, ræða saman og prófa lausnir áður en þau bíða eftir rétta svarinu frá kennaranum.

Arnar hefur prófað sig áfram með stærð hópa og telur mikilvægt að þeir verði ekki of stórir. Best virðist vera að hafa tvo til þrjá nemendur saman. Þegar hópurinn verður fjögurra manna sé hætta á að hann klofni í tvo minni hópa, eða að einhverjir verði óvirkari. Þá sé betra að skipta strax í tvo og tvo. Þessi hópastærð skapi betra jafnvægi. Nemendur hafi nægan félagsskap til að geta rætt hugmyndir, en hópurinn sé samt nógu lítill til að allir þurfi að leggja sitt af mörkum.

Ekki dýr framkvæmd

Þrátt fyrir að hugmyndin geti hljómað eins og hún kalli á mikinn búnað segir Arnar að svo þurfi ekki að vera. Það þurfi ekki endilega dýrar spjaldtölvur eða flókinn tæknibúnað. Einfaldur, margnota töfluflötur og góð verkefni geti dugað langt. Að hans mati snýst aðferðin fyrst og fremst um kennslufræði, skipulag og menningu í stofunni. Það sé jafnvel kostur hvað framkvæmdin geti verið einföld. Þegar töflur eða margnota fletir séu komnir upp sé hægt að nota þá aftur og aftur.

Hugsunin verður sameiginleg

Í kennslustundinni verður fljótt ljóst hvað Arnar sækist eftir: að hugsun nemenda verði ekki falin í stílabókum eða inni í höfðinu á hverjum og einum, heldur sameiginleg og sýnileg. Þegar nemendur standa við töflur, skrifa niður tilraunir sínar og sjá lausnir annarra hópa verður stærðfræðin að samtali. Kennarinn sér betur hvar misskilningur verður til, nemendur sjá að fleiri en ein leið getur verið möguleg og stofan verður virkari.

Síðustu vikur og á næstu vikum munu viðtöl við styrkhafa úr Menntasjóði Hafnarfjarðar vera birt á miðlum Hafnarfjarðarbæjar. Þannig gefst íbúum og öðrum áhugasömum tækifæri til að fá dýpri innsýn í frábær verkefni og skapandi skóla- og frístundastarf.