Viljandi villt – þegar náttúran fær meira rými

Fjölbreyttara og sjálfbærara bæjarumhverfi 

Á ákveðnum svæðum í Hafnarfirði fær náttúran meira svigrúm með svokallaðri viljandi villtri umhirðu sem snýst annars vegar um að láta náttúruleg svæði óhreyfð eða leyfa náttúrunni að taka yfir á ræktuðum svæðum. Markmiðið er alltaf það sama, að efla líffræðilegan fjölbreytileika, skapa betri búsvæði fyrir plöntur, skordýr og fugla og leyfa náttúrunni að þróast á eigin forsendum þar sem það á við. Meðal þeirra svæða sem þegar njóta slíkrar umhirðu er bakkasvæði Hamarskotslækjar, þar sem markmiðið er að halda náttúrulegu yfirbragði svæðisins eins og kostur er. Stefnan er meðvituð og hefur verið innleidd víða hjá sveitarfélögum.

Við fengum Jóhann Helga Konráðsson, verkstjóra garðyrkju hjá Hafnarfjarðarbæ, til að segja okkur frá verkefninu. 

Hvað felst í hugmyndafræðinni „viljandi villt“? 

„Hugmyndin er einföld. Við veljum afmörkuð svæði þar sem náttúran fær meira svigrúm og minna inngrip. Þar leyfum við villtum gróðri, blómum og staðbundnum plöntutegundum að dafna í stað þess að slá svæðin reglulega. Umhirðan tekur mið af náttúrulegum eiginleikum þeirra og lífríkinu sem þar þrífst.“  Hann segir að með þessu verði umhverfið fjölbreyttara og líflegra. 

Af hverju er þessi nálgun mikilvæg? 

„Þegar gróður fær að vaxa á sínum forsendum skapast betri skilyrði fyrir fjölbreytt plöntulíf og dýralíf. Villiblóm, fræ og náttúrulegur gróður verða búsvæði og fæðugjafi fyrir býflugur, fiðrildi og önnur frjóberandi skordýr, auk fugla og smádýra. Þetta er einföld leið til að styðja við náttúruna í þéttbýli. Þegar gras er slegið reglulega verða svæðin fremur einsleit. Margar staðbundnar plöntur ná þá ekki að blómstra eða dreifa sér og þar með minnkar líka fæðuframboð fyrir býflugur, humlur og önnur frjóberandi skordýr. Skordýrin eru síðan mikilvæg fæða fyrir margar fuglategundir. Með því að leyfa náttúrunni að njóta sín styrkjum við alla þessa keðju lífs.“ 

Náttúran finnur jafnvægið 

Jóhann bendir á að reynslan sýni að þegar náttúran fær tækifæri til að þróast taki fjölbreytileikinn fljótt við sér.  „Þetta minnir að sumu leyti á endurheimt votlendis. Þegar mýrar fá aftur sitt náttúrulega vatnsbúskap koma plöntur og lífríki sem áður höfðu horfið smám saman til baka. Á sama hátt sjáum við að þegar slætti er hætt á völdum svæðum birtast aftur fjölbreyttari plöntur, fleiri blóm og þar með meira líf.“ Að hans sögn er þetta ekki aðeins mikilvægt fyrir vistkerfið heldur einnig fyrir upplifun íbúa. „Blómstrandi gróður, fiðrildi, býflugur og fuglalíf gera bæjarumhverfið fallegra og líflegra. Þetta er yndisauki sem nýtist okkur öllum.“ 

Meðvituð umhirða – ekki vanræksla 

Jóhann leggur áherslu á að Viljandi villt sé ekki það sama og að hætta að sinna grænum svæðum. „Þetta er meðvituð ákvörðun um hvernig við viljum rækta ákveðin svæði. Við höldum áfram að slá þar sem það skiptir máli, til dæmis á leiksvæðum, útivistarsvæðum, meðfram göngu- og hjólastígum og þar sem öryggi eða aðgengi kallar á það. En á öðrum stöðum getur náttúrulegur gróður fengið að njóta sín. Við sjáum tækifæri til að fjölga svæðum þar sem náttúran fær meira rými, enda sjáum við sífellt fleiri sveitarfélög fara þessa leið. Markmiðið er að finna gott jafnvægi á milli vel hirtra útivistarsvæða og þeirra staða þar sem náttúran fær að njóta sín.“ Hann segir jafnframt að þessi nálgun geti nýtt krafta og fjármagn sveitarfélagsins betur.  „Það er líka hagkvæmni fólgin í þessu. Í stað þess að verja mikilli vinnu í erfið sláttusvæði sem henta vel til náttúrulegrar þróunar getum við leyft þeim að vera viljandi villt og beint kröftunum að þeim svæðum sem við viljum rækta markvisst fyrir íbúa.“ 

Hvar gætu fleiri svæði orðið viljandi villt? 

Hafnarfjarðarbær vill þróa verkefnið áfram í samstarfi við íbúa. Ef þú þekkir svæði sem gæti hentað fyrir viljandi villta umhirðu viljum við gjarnan heyra frá þér. Hægt er að senda inn ábendingu í gegnum ábendingagátt bæjarins. Með því að gefa náttúrunni meira rými á völdum stöðum stuðlum við að ríkara fuglalífi, fleiri blómum og frjóberum, auknum líffræðilegum fjölbreytileika og enn grænni og fallegri Hafnarfirði. 

„Stundum er besta umhirðan að leyfa náttúrunni einfaldlega að vera náttúra,“ segir Jóhann Helgi að lokum.