Sögðu frá stöðu hafnfirskra barna frá ólíkum sjónarhornum

Hlusta

Hratt og nákvæmlega var farið yfir stöðu hafnfirskra barna á hraðkynningu sem foreldrar fengu í Hafnarborg fyrr í vikunni. Fimm sérfræðingar Hafnarfjarðarbæjar sögðu hver frá sínu viðfangsefni sem snerta börnin okkar.

Ræddu stöðu hafnfirskra barna

„Þau sem fá líkamlega hreyfingu eru líka líklegri til að fá hjálp við heimanámið,“ sagði Jóna Rán Pétursdóttir, forvarnafulltrúi Hafnarfjarðarbæjar þegar hún opnaði hraðkynningarfund fyrir foreldra um stöðu barna í Hafnarfirði. Hún rýndi í niðurstöðu íslensku æskulýðsrannsóknarinnar. Stutt og hnitmiðuð erindi gáfu þeim sem komu stöðuna á einni klukkustund.

Fimm sérfræðingar töluðu. Auk Jónu þær Hildur Ýr Jónsdóttir, verkefnastjóri fjölmenningar, Tinna Rós Steinsdóttir, íþróttafulltrúi, Kristín Blöndal Ragnarsdóttir, kennslufulltrúi mannréttinda og Þórunn Þórarinsdóttir, umsjónarmaður Ungmennaráðs Hafnarfjarðar og verkefnastjóri Barnvæns Sveitarfélags.

Fundurinn var haldinn í Hafnarborg á þriðjudag. Jóna fór yfir hvernig bekkjarbragur og skólabragur hefði sín áhrif á hópana.

„Tilfinningalegur stuðningur stendur sterkur og heimilin standa sig flest vel í að sýna stuðning þegar eitthvað bjátar á,“ sagði Jóna. Sjá megi í Íslensku æskulýðsrannsókninni að íþróttaþátttaka barna sé mest í 6.-7. bekk.

„Þá kemur ákveðinn toppur, svo verði ákveðið rót.“ Sérfræðingar Hafnarfjarðarbæjar hafi átt rík samtöl við skóla um hvernig þau meta sinn hóp.

Margt kom fram í orðum Jónu sem fór yfir að ofbeldi mælist yfirleitt hæst í 6.-7. bekk. Lífsánægja krakkanna lækki með aldrinum. Erfiðleikar með svefn aukist þá einnig og börin upplifi frekar kvíða en depurð. „Heimurinn breytist með því að eiga ungling,“ sagði Jóna.

Farið yfir frístundastyrkinn

Tinna Rós Steinsdóttir, íþróttafulltrúi, fór því næst yfir íþróttastyrkinn og sagði frá því að 66% nýti styrkinn í Hafnarfirði. „Áhugavert er að sjá að 78-82% barna á grunnskólaaldri gera það,“ sagði hún og benti á að fimm ára börn hafi frá september einnig fengið frístundastyrk.

„Við teljum að fleiri fimm ára börn muni nýta styrkinn í framtíðinni. Svo er áhugavert að aðeins 23% af þeim börnum sem verða 18 ára á árinu fá frístundastyk. Þessa tölu má hækka,“ sagði hún.

Tinna sagði 4064 hafa nýtt styrkinn árið 2025. „Það verður spennandi að sjá hvernig 2026 kemur út,“ sagði hún og að það væri hagur allra að sem flest nýttu styrkinn. Ánægjulegt væri að sjá að jafnræði væri milli kynja. Rúm 48% til stúlkna og rúm 51% pilta.

Tinna benti á að frístundastyrkurinn hækkar í 75.000 krónur á næsta ári.

Fjölmenningin á heima í Hafnarfirði

Hildur Ýr Jónsdóttir, verkefnastjóri fjölmenningar, fór yfir Hafnarfjörð sem fjölbreytt samfélag. „18,9% eru með erlent ríkisfang, 19% grunnskólanemenda og 22% leikskólabarna,“ sagði hún.

„Skólarnir eru lykiltengiliður fjölskyldna,“ sagði hún og benti á að fjöltyngd börn þyrftu markvissan stuðning við eigið móðurmál. Hún sagði frá því íbúar með erlent ríkisfang upplifðu upplýsingaóreiðu, kostnað og óvissu um réttinn til að þiggja styrki. Það hafi latt þau til að taka þátt í skóla- og frístundastarfi.

„Núna á dögunum var stofnað fjölmenningarteymi. Markmiðið er að gera þjónustuna skýrari, samfelldari og aðgengilegri,“ sagði hún og að brúarsmiðir bæjarins, sem séu miðlarar milli menningarheima, séu þar lykilfólk.

„Hlutverk þeirra er að bryggja brýr á milli fjölskyldna og kerfa,“ sagði hún. „Þetta snýst ekki bara um tungumálið, heldur um að efla stuðning, traust og þar með þátttökuna.“

Hildur sagði frá ýmsum verkefnum bæjarfélagsins. Þar á meðal Memmm, sem sé opinn leikskóli fyrir yngstu börnin og foreldra, þar sem þau geta komið saman; börnin hitt jafnaldra og foreldrar kynnast. Þjónustan nýtist sérstaklega fyrir börn á flótta, því þau eigi ekki endilega rétt á hefðbundnu leikskólaplássi.

Hildur sagði einnig frá Létti, samstarfsverkefni Hafnarfjarðarbæjar, Barnaheilla og Borgarleikhússins sem fór fram í Víðistaðaskóla og Hvaleyrarskóla í móttökudeildunum þar.

„Þetta var fyrir börnin sem eiga ekki rétt á frístundum, tómstundum eða neinu öðru. Þarna stigum við inn og þau lærðu tjáningu, efldu sjálfstraustið og heimsóttu Borgarleikhúsið. Það var magnað að sjá þau blómstra og taka risastórt pláss. Þau tóku þátt á sínum forsendum.“

Hún sagði frá Hæ! Hittumst og spjöllum. „Þetta er tileinkað 16-25 ára ungmennum í Hreiðrinu, ungmennahúsi Hafnarfjaðrar,“ sagði hún og einnig frá því að bærinn geri sitt til að ýta undir að börn af erlendum uppruna taki þátt í íþróttastarfi.

„Við erum með tækifæri og tól til að gera betur og fullt af verkefnum sem við erum að byggja upp. Þátttaka barna og að tilheyra gerist ekki á einum stað. Við horfum til skólanna, frístunda, heimila og samfélagsins í held. Það er mikilvægt að öll börn fái tækifæri til að vera hluti af samfélaginu og tilheyra.“

Krakkarnir og kynjafræðin

Kristín Blöndal Ragnarsdóttir, kennslufulltrúi mannréttinda, fór yfir jafnréttisstöðuna og kynfræðslu í Hafnarfjarðarbæ, sem hún hefur sinnt hér í bæ í tíu ár.

„Og ég hef áhyggjur,“ sagði Kristín. Hún sé ekki ein um það, ungmennin sjálf hafi þær líka. Það hafi verið ljóst á ungmennaþingi sem haldið hafi verið á vormánuðum.

„Það er alltof mikið af ofbeldi í sambandi hjá ungu fólki,“ sagði hún. „Ég hafði miklar áhyggjur af kynferðisofbeldi og líkamlegu ofbeldi en þau tala um andlegt ofbeldi í flestum samböndum.“ Hún sjái bakslag í kynhlutverkum.

„Við erum farin að sjá merki um tradwife, þar sem konan á að vera undirgefin, heima og þjónusta karlinn. Hann á að vera alfa, stýra og stjórna. Þau ráða ekkert við þetta. Eru skotmörk samfélagsmiðla,“ sagði hún frá.

„Það sem öðruvísi við samböndin þeirra og okkar foreldra þeirra er að við fengum frí inn á milli og fórum jafnvel í sveit og sögðum bless í einhvern tíma. Þau eru á samfélagsmiðlum og þau fylgjast með öllum hreyfingum hvors annars og þurfa að svara spurningum um hver sé með þeim og jafnvel í hvaða fötum þau eru. Þau fylgjast með hvert öðru allan sólarhringinn og beita ofbeldi.“ Að vera afbrýðisamur sé talið merki um að vera mjög skotinn.

Kristín sagði klámvæðingin ekkert nýmæli. Ungir drengir horfi of mikið. „Unga fólkið fær handrit af kynlífi sem gerir engum gott. Það verður grófara og grófara. Það er ekki sama handrit fyrir stráka og stelpur. Þau fara því inn á sitthvoru forsendum og brjóta á hvort öðru án þess að ætla sér það.“

Kristín lagði áherslu á að hlutverk foreldra væri að vera til staða og leiðbeina börnum sínum. Miklu skipti að vera góð fyrirmynd og hlusta. Unga fólkið óttist að vera ekki trúað og segi því ekki frá lendi þau í ofbeldi.

„Þau eru hrædd um að ofbeldi aukist.“ Mörg óttist að segja frá og vera bannað það hitta kærustuna eða kærastann. „Ekki má gleyma að hægt er að vera hrifin af einstakling sem beitir ofbeldi.“

Kristín sagði einnig frá því að unga fólkið tali mikið um að foreldrar þeirra séu ekki alltaf góðar fyrirmyndir. Öll fjölskyldan sitji í símanum yfir matnum.

Hún minnti að lokum á að það er hlutverk foreldra að tilkynna það sem aflaga fer. „Það er linkur á vef Hafnarfjarðar til barnaverndar,“ benti hún á og að þar mætti tilkynna nafnlaust. Hlutverk foreldra sé að passa öll börn.

„Ef okkur grunar að barnið okkar eða vinur þess eða vinkona séu að verða fyrir ofbeldi verðum við að tilkynna það.“

Hún benti að lokum á úrræði sem börn geta sjálf sótt í:

Sjúkt spjall og Stígamót
Bergið
1717
112
Barnahnappurinn í I-pödum barnanna

„Við skulum hafa það í huga að samkvæmt tölum Stígamóta eru 70% þeirra sem leita til þeirra að sækja sér aðstoð vegna brota sem þau urðu fyrir sem börn eða fyrir 18 ára aldur.“

Hafnarfjörður barnvænt samfélag

Þórunn Þórarinsdóttir, umsjónarmaður Ungmennaráðs Hafnarfjarðar og verkefnastjóri barnvæns sveitarfélags, fór yfir stöðu Hafnarfjarðar eftir að það fékk viðurkenninguna sem barnvænt samfélag í ágúst 2025.

Það er verkefni sem styður við innleiðingu Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna í alla stjórnsýslu og starfsemi sveitarfélagsins. Hún fór yfir það að barnvæn sveitarfélög byggja á fimm grunnþáttum sem allir tengjast réttindum barna.